Vremeplov: Rođen Đura Jakšić

Danas je četvrtak, 8. avgust, 220. dan 2019. Do kraja godine ima 145 dana.

djura jaksic dunavski park rtv (zlatko marusic) jpg

1588– Špansku “Nepobedivu armadu” sa više od 120 brodova, koju je u invaziju na Englesku poslao španski kralj Filip II,ispred luke Plimut je potpuno razbila engleska flota. Taj poraz označio je kraj španske superiornosti na morima i početak epohe engleske (docnije britanske) suverene vladavine morima, što se produžilo sve do 20. veka.

1786– Francuski alpinista dr Mišel Gabrijel Pakar i njegov nosač Žak Balma prvi su osvojili Mon Blan, kako se najčešće tvrdi najviši vrh Evrope. Stvarno, najviši vrh Evrope je Elbrus na Kavkazu.

1815– Zbačeni francuski car Napoleon I je, na osnovu odluke pobedničke koalicije, isplovio brodom ka britanskom ostrvu Sveta Jelena u Atlantskom okeanu, na kojem je u izgnanstvu proveo poslednjih šest godina života.

1883– Rođen je meksički revolucionar Emilijano Zapata, koji je od 1910. kao vođa meksičkih seljaka predvodio neku vrstu revolucije. Borio se protiv diktatora Porfirija Dijaza, kasnije protiv predsednika Venustijana Karanse. Objavio je 1911. program kojim je podelio zemlju seljacima, akt koji je snažno odjeknuo u Meksiku i zemljama Latinske Amerike. Karansa je uz podršku SAD razbio revolucionarne snage i organizovao klopku u kojoj je Zapata aprila 1919. ubijen.

1905– Umro je srpski istoričar Ilarion Ruvarac, rodonačelnik srpske kritičke istorijske škole, član Srpske kraljevske akademije. Obavio je pionirski istraživački posao u proučavanju srpske prošlosti, naglašavajući neophodan oprez prema narodnom predanju kao istorijskom izvoru. Bio je kaluđer, profesor i rektor bogoslovije u Sremskim Karlovcima, a od 1882. arhimandrit (starešina) fruškogorskog manastira Grgeteg. Ruvarac je prvi koji je uspeo da pobedi epski pristup tumačenju prošlosti zbog čega je ostao neomiljen. Bio je jedan od najučenijih Srba svoga vremena i ostavio je ogromnu veoma kvalitetnu biblioteku. Dela: “Odlomci o grofu Đorđu Brankoviću i Arseniju Crnojeviću patrijarhu”, “O knezu Lazaru”, “Montenegrina”, “O pećkim patrijarsima”, “Kraljice i carice srpske”.

1919– Rođen je italijanski filmski producent Dino de Laurentis, jedan od najuticajnijih evropskih sineasta 20. veka, u čijoj su produkciji Oskar osvojili filmovi “Gorak pirinač”, “Kabirijine noći” i “Ulica”. Izuzetno je doprineo svetskom uspehu italijanske kinematografije posle Drugog svetskog rata i sarađivao je sa najznačajnijim italijanskim režiserima, uključujući Vitorija de Siku, Roberta Roselinija, Đuzepea de Santisa, Lukina Viskontija, Alberta Latuadu, Federika Felinija.

1925– Rođen je Alija Izetbegović, lider bosanskih muslimana, predsednik Bosne i Hercegovine 1990-1996, član tročlanog Predsedništva BiH 1996-2000. Sa Miloševićem i Tuđmanom, potpisnik je Mirovnog sporazuma kojim je završen građanski rat u BiH, sklopljen 21. novembra 1995. u Dejtonu (Ohajo, SAD) a potpisan 14.decembra 1995. u Parizu. Autor je spisa: “Islamska deklaracija”, zbog kojeg je bio zatočen, kao islamski fundamentalista, u negdašnjoj Jugoslaviji.

1929– Umro je Arčibald Rajs, kriminolog, veliki prijatelj srpskog naroda. Rođen je u južnonemačkoj pokrajni Baden, studirao je u Švajcarskoj gde se posvetio kriminologiji. Bio je profesor univerziteta u Lozani. Na poziv srpske vlade došao je u Srbiju 1914. kako bi zabeležio zločine Austro-Ugarske vojske. Sa srpskom vojskom prošao je čitavu golgotu povlačenja 1915. preko planinskih vrleti do Jadrana i Krfa. Bio je član srpske delegacije na mirovnoj konferenciji u Parizu. Tehnički je modernizovao kriminalističku policiju u tadašnjoj Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca. U skladu s ličnom željom, njegovo srce je nakon smrti uzidano u spomenik srpskim ratnicima na Kajmakčalanu. Spomenik su razorili Bugari tokom Drugog svetskog rata. Dela: “Šta sam video i proživeo u velikim danima”, “Čujte Srbi”.

1937– Rođen je američki filmski glumac Dastin Hofman, izuzetan tumač uloga senzibilnih, neurotičnih ljudi, dobitnik Oskara za uloge u filmovima “Kramer protiv Kramera” i “Kišni čovek”. Njegovu glumu takođe odlikuje specifičan smisao za humor. Ostali filmovi: “Diplomac”, “Ponoćni kauboj”, “Veliki mali čovek”, “Psi od slame”, “Maratonac”, “Svi predsednikovi ljudi”, “Leni”, “Tutsi”, “Kuka”, “Poludeli grad”.

1940- Nemačko ratno vazduhoplovstvo počelo je u Drugom svetskom ratu koncentrisane napade na britanske gradove.

1940– U Beogradu je uspešno okončan veliki štrajk građevinskih radnika, započet četiri dana ranije. Protesti su okončani nakon ispunjenja svih zahteva štrajkača kao i zaključenjem kolektivnog ugovora, povećanjem nadnica i opštim poboljšanjem uslova rada. Ovaj dan prihvaćen je docnije kao Dan građevinara Srbije.

1941- Na Kosmaju je poginuo Branko Krsmanović, španski borac, član Glavnog štaba Partizanskog pokreta (NOP) Srbije i organizator prvih partizanskih jedinica u Šumadiji. Posmrtno je proglašen za narodnog heroja.

1963– U spektakularnoj “Velikoj pljački voza”, grupa britanskih kriminalaca upala je u poštanski voz između Glazgova i Londona i opljačkala 2,6 miliona funti.

1967– Ministri inostranih poslova Indonezije, Malezije, Singapura, Tajlanda i Filipina potpisali su u Bangkoku sporazum o osnivanju političko-ekonomske grupacije ASEAN zemalja jugoistočne Azije.

1974- Predsednik SAD Ričard Nikson saopštio je da će podneti ostavku zbog optužbi da je umešan u aferu “Votergejt”. Ostavku je podneo sutradan, postavši prvi američki predsednik prinuđen na takav korak.

1979– Umro je engleski pisac Nikolas Džon Tarni Monsara, najpoznatiji po romanu “Surovo more”, živoj slici zbivanja na malom brodu u vreme rata. Ostala dela: romani “Misli na sutra”, “Na prvi pogled”, “Priča o Ester Kostelo”, “Pleme koje je izgubilo vođu”, “Smit i Džons”.

1990– Irak je, sedam dana posle okupacije Kuvajta, saopštio da je anektirao tu susednu zemlju kao svoju 19. provinciju, a istog dana predsednik SAD Džordž Buš poslao je vojna pojačanja u Saudijsku Arabiju u okviru priprema za napad na Irak. Iračani su tradicionalno Kuvajt doživljavali kao istorijski iračku teritoriju.

1994– Lideri Jordana i Izraela otvorili su prvi drumski granični prelaz između tih dveju bliskoistočnih zemalja, što je označilo okončanje 46-godišnjeg neprijateljstva.

2000– U eksploziji bombe koju su u podzemnom prolazu u Moskvi podmetnuli čečenski islamski teroristi poginulo je 13 i povređeno više od 90 ljudi.

2002 -Obelodanjeno je da je u bankrotiranoj gigantskoj američkoj telekomunikacionoj kompaniji “Vorldkom” 1999. načinjena “računovodstvena greška” od još 3,3 milijarde dolara, što je ukupnu sumu u tom skandalu podiglo na 7,15 milijardi.

2003– Aviokompanija JAT – Jugoslovenski Aerotransport, promenila je ime u”Jat Airways”. Prva srpska nacionalna aviokompanija “Aeroput” čije je tradicije nastavljao “Jat ervejz” osnovana je 1927. kao nacionalna aviokompanija Kraljevine Srba, Hrvata i Slovenaca. Od avgusta, odnosno oktobra 2013. nacionalna aviokompanija Srbije je “Er Srbija”.

2008– Umro je Mitropolit Neapoljski Dionisije, veliki dobrotvor srpskog naroda. Rođen je 1929. u Kastelu, na Kritu, a Bogoslovski Fakultet je završio na Halci, Carigrad, 1965. Tokom ratova 90-ih njegova mitropolija je bila jedna od najaktivnijih i najorganizovanijih u slanju pomoći stradalima Srbima u Bosni i na Kosovu. Njegovom zaslugom Mitropolija Neapoljska godinama je stipendirala školovanje 2.000 srpske dece, ratne siročadi. Tokom 30 godina uprave Mitropolijom koja obuhvata zapadna solunska predgrađa, pokazao se kao neobično aktivan u dobrotvornim i sličnim aktivnostima. Zbog ogromnih zasluga odlikovan je 1995. Ordenom Svetog Save Prvog reda, najvišim priznanjem Srpske crkve.

2008– U Južnoj Osetiji započeo je rat, nakon što je vojska Gruzije zauzela tri sela iz kojih je potisnula južnoosetijske snage, i započela artiljerijske napade na Ćinvali, glavni grad Južne Osetije. Kolona ruskih oklopnih vozila ušla je potom na teritoriju Južne Osetije, otcepljene autonomne oblasti Gruzije, s obrazloženjem da ne dopušta nekažnjenu pogibiju ruskih državljana.

2013– Preminula je Karen Blek, proslavljena američka glumica. Probila se na samom kraju 60-ih ulogom u filmu “Goli u sedlu”. Usledile su brojne filmske uloge: “Pet lakih komada”, “Nešvil”, “Veliki Getsbi”, “Aerodrom 1975”, “Porodična zavera”, ukupno u preko 100 filmova. Radila je i kao scenarista i dramaturg: “Missouri Waltz”, “A View of the Heart”.