Vremeplov: NATO bombardovao Žeželjev i most kod Beške, Poslovni centar Ušće

Danas je nedelja, 21. april, 111. dan 2019. Do kraja godine ima 254 dana.

vremeplov jpg

753 p. n. e. – Romul je – prema istoričaru Marku Terenciju Varonu (I vek pre.n.e.) – osnovao Rim.

1142 – Umro je francuski filozof i teolog Pjer Abelar, poznat po tragičnoj ljubavi prema Eloizi – njihova ljubavna pisma (epistolae) spadaju u bisere svetske literature. Zabranjena ljubav, pošto je ona bila njegova učenica, svirepo je okončana kastriranjem Abelara, koji se potom – kao i Eloiza – povukao u manastir. Poput većine filozofa tog vremena rešavao je tzv. problem univerzalija, a njegovi teološki pogledi osuđeni su na sinodima u Soasonu 1121. i Sansu 1141. Kao zastupnik laičke nauke i antičke filozofije, verovao je u ljudski razum i poricao crkvene dogme. Dela: “Dijalektika”, “Teologija, Etika ili Poznaj samog sebe”, “O božanskom jedinstvu i trojstvu”, “Istorija nedaća”.

1509 – Umro je engleski kralj Henri VII, osnivač dinastije Tjudor. Njegovim dolaskom na presto 1485. okončan je četrdesetogodišnji “Rat dveju ruža” – nazvan tako jer je dinastija Lankaster, s kojom je Henri VII bio u srodstvu, imala u grbu crvenu, a dinastija Jork belu ružu. Presto je osigurao pobedom u bici kod Bosvorta 1485. u kojoj je poginuo kralj Ričard III, a 1486. je ujedinio kuće Lankaster i Jork oženivši se Elizabetom, sestrom Ričarda III.

1699 – Umro je francuski pisac Žan Rasin, istaknuti predstavnik klasicizma, koji je do savršenstva doveo francusku tragediju, uprostio radnju i insistirao na psihološkoj analizi ljudskih, naročito ljubavnih strasti. Pisao je veoma melodičnim stihom. Dela: tragedije “Andromaha”, “Fedra”, “Britanikus”, “Berenisa”, “Mitridat”, “Atalija”, komedija “Parničari”.

1816 – Rođena je engleska književnica irskog porekla Šarlota Bronte, koja se proslavila već prvim romanom “Džejn Ejr”.

S mlađim sestrama Emilijom i Anom napisala je zbirku pesama. Ostala dela: “Vileta”, “Profesor i Ema”.

1828 – Rođen je francuski teoretičar umetnosti i filozof Ipolit Ten, koji je nastojao da unese pozitivističke metode u izučavanje literature, umetnosti i društva. Zastupao je pretežno deterministička shvatanja istorije i umetnosti i smatrao da pojedinac, izrazito određen jednom “preovlađujućom osobinom”, trpi jak uticaj “rase”, “sredine” i “trenutka”. Kao filozof bavio se problemima saznanja, a kao istoričar je istraživao korene dekadencije u Francuskoj. Dela: “Istorija engleske književnosti”, “Filozofija umetnosti”, “O inteligenciji”, “Postanak savremene Francuske”.

1836 – Teksašani su porazili Meksikance kod San Hasinta, što je omogućilo nezavisnost Teksasa, koji je 1845. ušao u sastav SAD.

1856 – Australija je prva u svetu uvela osmočasovni radni dan.

1882 – U Narodnom pozorištu u Beogradu izvedena je prva srpska opereta “Vračara” Davorina Jenka, autora muzike za srpsku himnu “Bože pravde”. Tekst himne delo je Jovana Đorđevića, poznatog intelektualca, klasičara, dramskog pisca.

1900 – Umro je srpski književnik Jovan Đorđević, veliki kulturni i nacionalni radnik. Studirao je filozofiju i medicinu u Pešti. Bavio se publicistikom i novinarstvom, uređivao je “Srpski dnevnik”. Bio je sekretar Matice srpske i urednik “Letopisa”. Osnivač je Srpskog narodnog pozorišta u Novom Sadu i jedan od osnivača Narodnog pozorišta u Beogradu i njegov upravnik. Bio je profesor istorije na Velikoj školi u Beogradu, lični učitelj kralja Aleksandra Obrenovića, nakratko i ministar prosvete. Objavio je “Opštu istoriju” i više prevoda, posebno dramskih tekstova. Autor je dramskog dela “Markova sablja” čiji je, između ostalog, sastavni deo i pesma “Bože pravde” koja je postala himna Srbije (1872). Muziku za himnu komponovao je srpski kompozitor Davorin Jenko. Ostala dela: “Radnja Blagoveštenskog sabora” (bio je poslanik na saboru 1861.) “Latinsko-srpski rečnik”, putopisi, uspomene (po periodici – “Letopis”, “Javor”).

1903 – Umro je srpski vojvoda Peko Pavlović, jedan od prvih oficira kneza Danila I Petrovića. Tokom ustanka u Hercegovini 1875. predvodio je hiljadu dobrovoljaca i organizovao je ustaničku vojsku. Evropska štampa, koja je opširno pisala o ustanku, posebno je isticala njegovo vrsno komandovanje koje je Turcima nanelo ozbiljne gubitke. Zbog sukoba s knezom Nikolom I Petrovićem, koji mu je oduzeo komandu nad ustanicima, izvesno vreme boravio je u emigraciji.

1910 – Umro je američki pisac Mark Tven. Pravo ime bilo mu je Semjuel Lenghorn Klemens. Jedan je od najvećih humorista svetske književnosti. U romanima “Pustolovine Toma Sojera”, “Život na Misisipiju”, “Pustolovine Haklberi Fina”, “Život na dvoru kralja Artura”, kojima je stekao svetsku slavu, prikazao je jedinstvene životne situacije i autentičan američki stil i govor.

1915 – Rođen je američki filmski glumac meksičkog porekla Entoni Rudolf Oaksaka Kvin, sjajan tumač izrazitih karaktera, snažne individualnosti. Filmovi: “Parola”, “Viva Zapata”, “Crno zlato”, “Ulica”, “Žudnja za životom” (Oskar), “Grk Zorba”, “Topovi sa Navarona”, “Poslednji ratnik”, “Nasledstvo Feramonte”.

1918 – U vazdušnoj borbi poginuo je nemački pilot Manfred fon Rihthofen, poznat kao “Crveni baron”, najslavniji nemački avijatičar u Prvom svetskom ratu. Tokom rata oborio je više od 80 neprijateljskih aviona.

1926 – Rođena je britanska princeza Elizabet Aleksandra Meri, od 1952. britanska kraljica Elizabeta II.

1941 – Šefovi diplomatija Nemačke i Italije Joakim fon Ribentrop i grof Galeaco Ćano dogovorili su se u Drugom svetskom ratu o podeli Jugoslavije na nemačku i italijansku zonu.

1945 – Sovjetska armija je u Drugom svetskom ratu ušla u predgrađa Berlina, probivši liniju odbrane nemačkih snaga.

1946 – Umro je engleski ekonomista Džon Majnard Kejnz, najznačajniji makroekonomista 20. veka, koji je pokazao da tržišni mehanizam ne stvara automatski punu zaposlenost i da je neophodna intervencija države radi izvlačenja iz nezaposlenosti i kriza. Delom “Opšta teorija zaposlenosti, kamate i novca” uzdrmao je tradicionalnu ekonomsku teoriju. Ostala dela: “Ekonomska posledica mira”, “Rasprava o novcu”, “Revizija mirovnog ugovora”, “Traktat o novčanoj reformi”, “Sredstva ka prosperitetu”.

1960 – Glavni grad Brazila premešten je iz Rio de Žaneira u novosagrađenu Braziliju. Pre Rija prestonica Brazila bio je San Sebastijan (Baija).

1967 – Vojnim udarom u Atini uspostavljen je desničarski režim grčkih pukovnika.

1971 – Umro je haićanski predsednik Fransoa “Papa Dok”

Divalije, koji je diktatorski vladao Haitijem od 1957. do smrti. Uz pomoć vojske 1964. proglasio se doživotnim predsednikom, a sina Žana Kloda Divalijea odredio je za naslednika. Tvorac je gangsterske milicije poznate kao “Tonton Makut”, poznate po teroru.

1984 – U rudniku “Rembas-Zastava” u Resavici u nesreći su poginula 33 rudara.

1987 – U eksploziji koju su teroristi podmetnuli u Kolombu, glavnom gradu Šri Lanke, poginulo je najmanje 150 ljudi.

1993 – Vrhovni sud Bolivije je na 30 godina robije osudio bivšeg diktatora Luisa Garsiju Mesu, pod optužbom za ubistva, pljačku, prevare i kršenje ustava.

1995 – Na insistiranje SAD i Nemačke, čemu se protivila Rusija, koja se s Kinom uzdržala od glasanja, Savet bezbednosti UN produžio je delimičnu suspenziju sankcija protiv Savezne Republike Jugoslavije u sportu, kulturi, avionskom i rečnom saobraćaju za 75 dana, skrativši raniji rok od 100 dana.

1996 – Koalicija levog centra “Maslinovo drvo” dobila je parlamentarne izbore, što je bila prva pobeda levice u Italiji od Drugog svetskog rata.

1997 – Prvi kineski vojnici ušli su u Hongkong (britanski kolonijalni naziv bio je Viktorija), u okviru priprema za prelazak pod vlast Pekinga 1. jula 1997.

1999 – U napadu avijacije NATO sa osam projektila je razoreno “Majino naselje” kod Đakovice i ubijeno najmanje 10 izbeglica, uključujući trogodišnjeg Marka Ivanovića i sedmogodišnjeg Ivana Ivančića. U naselju smeštenom u zgradama bivše poljoprivredne zadruge živelo je 98 srpskih civila izbeglih iz Hrvatske i 22 iz Bosne i Hercegovine.

1999 – Vojni sud u Pireju osudio je na dve i po godine zatvora, uslovno na tri godine, potporučnika Ratne mornarice Grčke Marinosa Ricudisa zato što je odbio da isplovi u Jadran na razaraču “Temistokle”, koji je kao deo snaga NATO učestvovao u agresiji na Srbiju (SRJ). Optuženi se pravdao da kao pravoslavni hrišćanin ne može da učestvuje u napadu na jedan pravoslavni narod.

2004 – U seriji samoubilačkih bombaških napada na policijske stanice u Basri na jugu Iraka poginule su 73 osobe.

2006 – Poginuo je američki pilot Skot Krosfild koji je prvi leteo dvostrukom brzinom zvuka. Probni pilot Krosfild je poginuo kada se njegov avion jednomotorac srušio u američkoj saveznoj državi Džordžija. Ušao je u istoriju aeronautike 20. novembra 1953. godine kada je na avionu D-558-II razvio brzinu od dva maha, odnosno 2.124 kilometra na čas.

2007 – Najmanje 73 stanovnika Somalije, većinom civila, poginulo je u sukobu između snaga Etiopije i Somalije protiv islamskih pobunjenika u Mogadišu, većim delom u kvartu Al Barakah.

Etiopske snage su u decembru 2006. ušle u Somaliju kako bi pomogle privremenoj vladi u borbi protiv snaga “Unije šerijatskih sudova”.

2010 – Umro je Huan Antonio Samaran, dugogodišnji predsednik Međunarodnog olimpijskog komiteta (MOK). Na čelu MOK-a nalazio se 1980. do 2001.

2010 – Svečano je otvoren obnovljeni Avalski toranj, svojevrsni simbol Beograda, srušen tokom NATO bombardovanja Srbije (SRJ) krajem aprila 1999. Avalski toranj visok je 204,5 metara, što znači da je za metar viši nego stara verzija tornja otvorena 1965. godine.